“Meneer, moeten we dit ook weten voor het tentamen?”

Overal ter wereld worden studenten beoordeeld door middel van cijfers. Tentamens, papers, scripties; allemaal worden ze voorzien van een cijfer van de docent. Het becijferen van studenten is één van de meest gangbare gebruiken in het onderwijs. En het is tevens één van de meest schadelijke. Lees in dit artikel hoe cijfers – een uiting van extrinsieke motivatie – de intrinsieke motivatie van studenten ondermijnt. En lees wat we in plaats daarvan kunnen doen om die innerlijke drive aan te wakkeren.

Hoe de cijfercultuur binnen het onderwijs studentmotivatie ondermijnt

 

U bent ontelbare keren becijferd. Dat begon op de basisschool door de juf of meester. Wanneer uw werk voldoende was kreeg u een mooie sticker, bij slecht werk een rode streep. Op de middelbare school ging deze exercitie in andere vorm verder. U kreeg overhoringen, maakte proefwerken en deed examen. En al deze inspanningen werden voorzien van een cijfer. Was uw werk van voldoende niveau, dan werd u beloond met een 5,5 of hoger. Was uw werk onder de maat, dan moest u herkansen.

Overal ter wereld kennen docenten cijfers toe aan hun studenten. In Nederland kennen we daarvoor het systeem van cijfers tussen de 1 en 10, waarbij een 10 uitmuntend is en een 1 zeer slecht. Bij onze zuiderburen kan je eveneens een 10 halen, alleen heb je dan geen uitmuntende prestatie geleverd. Belgische docenten geven namelijk cijfers tussen de 1 en 20. Een 10 betekent dat je net geslaagd bent. Haal je in Oostenrijk als student daarentegen een 1, dan mag je zeer tevreden zijn: in Oostenrijk is een 1 het hoogste cijfer dat je kan halen (op een schaal van 1 tot 6).

De onderwijsfixatie op extrinsieke motivators 

Ondanks de verschillen hebben al deze becijfersystemen één grote overeenkomst: het zijn allen voorbeelden van extrinsieke motivators. Extrinsieke motivatie is een vorm van motivatie die ontstaat vanuit externe prikkels. Die prikkels uiten zich vaak in de vorm van een ‘wortel’ (beloning) of ‘stok’ (straf). In het geval van cijfers: goed werk wordt ‘beloond’ met een hoog cijfer. De student heeft een voldoende gehaald en krijgt daarmee de punten voor het betreffende vak. Studenten die slecht werk afleveren worden ‘gestraft’ met een laag cijfer, geen studiepunten en daarmee de gang naar de herkansing.

En cijfers zijn niet het enige voorbeeld waaruit blijkt dat het onderwijs gefixeerd is op extrinsieke motivatie. Denk ook aan al die andere vormen die door onderwijsinstellingen worden gebruikt, zoals aanwezigheidsplichten (en daarbij behorende straffen), het bindend studieadvies, cum laude regelingen, enzovoorts. Zou ons onderwijssysteem een huis zijn, dan zijn extrinsieke motivators het fundament waarop dat huis gebouwd is.

De schadelijke waarheid achter extrinsieke motivators 

De gedachte achter extrinsieke motivators is erg simpel en daarom ook zo aantrekkelijk: beloon gewenst gedrag en je krijgt er meer van, straf ongewenst gedrag en je krijgt er minder van. Er is alleen één probleem met deze veronderstelling: het klopt niet.

Er zijn tientallen onderzoeken waaruit blijkt dat belonen en straffen averechts werkt. In 1999 zijn in een baanbrekende meta-studie al die onderzoeken over de effecten van extrinsieke motivators met elkaar vergeleken. Dat waren er 128 in totaal. De kraakheldere conclusie van de meta-studie luidde: extrinsieke motivators, doe het niet. De reden: het gaat ten koste van intrinsieke motivatie.

Intrinsieke motivatie is een vorm van motivatie dat vanuit iemand zelf komt. Deze persoon wordt niet gedreven door externe prikkels, maar handelt vanwege de intrinsieke waarde van de activiteit op het moment zelf. Oftewel: bij intrinsieke motivatie gaat het om het spel, bij extrinsieke motivatie om de knikkers.

Intrinsieke motivatie is iets nastrevenswaardigs. Zo vertonen intrinsiek gemotiveerde mensen een hoger concentratieniveau, meer creativiteit, grotere gevoelens van zelfcompetentie en leren ze op een dieper niveau. Maar de wetenschap laat dus zien dat wanneer je mensen blootstelt aan een omgeving van beloningen en straffen, de intrinsieke drive wordt aangetast. Dit dodelijke effect merken duizenden docenten dagelijks in hun klas. En het komt het beste tot uiting in wat docenten ervaren als één van de meest frustrerende vragen van een student: “Meneer, moeten we dit ook weten voor het tentamen?”

Intrinsieke motivatie is geen karaktertrek 

Toch blijven veel onderwijsinstellingen vasthouden aan cijfers, studiepunten en al die andere extrinsieke motivators. Hoe komt dat toch? Waar komt die fixatie op extrinsieke motivatie vandaan? Afgaand op mijn eigen onderwijservaringen, kan ik twee redenen bedenken.

  1. We zijn gewoontedieren. En dus accepteren we vaak de status quo. Cijfers, studiepunten, aanwezigheidsplichten, bindende studieadviezen; we hebben het ‘altijd’ zo gedaan en we kunnen ons daarom geen wereld zonder voorstellen.
  2. De tweede reden laat zich ongeveer samenvatten als: “Maar (sommige van) mijn studenten zijn nu eenmaal niet intrinsiek gemotiveerd, dus moet ik ze wel in beweging krijgen met een wortel of stok”. Extrinsieke motivators zouden in dit geval de enige mogelijkheid zijn om studenten überhaupt te motiveren aan de slag te gaan.

De tweede reden is verontrustender dan de eerste. Het gaat er namelijk vanuit dat intrinsieke motivatie een soort van karaktertrek is: je hebt het of je hebt ’t niet. Alsof sommige studenten zijn geboren met een gezonde hoeveelheid intrinsieke motivatie, terwijl anderen bij geboorte minder goed bedeeld zijn. Intrinsieke motivatie is echter niet een door god gegeven eigenschap dat is voorbehouden aan een selecte groep mensen. Iedereen heeft een intrinsieke drive om te leren, zich te ontwikkelen en verder te komen in het leven. Maar die drive moet wel worden aangewakkerd.

Autonomie, meesterschap en zingeving 

Want intrinsieke motivatie komt niet zomaar uit de lucht vallen. Integendeel. De intrinsieke drive van mensen komt pas naar de oppervlakte wanneer de omstandigheden daarvoor juist zijn. Voortbordurend op een van de meest invloedrijke theorieën die is ontwikkeld over motivatie – de zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan – beschrijft Daniel H. Pink in zijn boek Drive wat die omstandigheden zijn. Volgens hem zijn er drie voorwaarden die de intrinsieke motivatie van mensen aanwakkeren. Deze zijn:

  • Autonomie: de behoefte om zelfstandig beslissingen te nemen en keuzes te maken
  • Meesterschap: de drang om steeds beter te worden in de activiteiten die we doen.
  • Zingeving: de wens om bij te dragen en onderdeel te zijn van iets dat groter is dan wijzelf

Ons onderwijs voldoet vaak niet aan deze voorwaarden. Zo is veel onderwijs volledig dichtgetimmerd. Onderwijsinstellingen hebben voor studenten bepaald wat er moet worden geleerd, hoe er wordt geleerd, waar er wordt geleerd en met wie er wordt geleerd. Er is daarmee weinig ruimte voor studenten om autonome beslissingen te nemen en intrinsiek gemotiveerd te raken.

Hetzelfde geldt voor de derde voorwaarde. Veel studenten ervaren weinig zingeving in al het schoolwerk dat zij doen. En dat is niet verwonderlijk. Studenten steken een onvoorstelbaar aantal uren in het maken van tentamens en het schrijven van papers en projecten. En zodra hun werk klaar en beoordeeld is, verdwijnt het ergens in een papierbak. Op die manier dient al het schoolwerk van studenten slechts één enkel doel: cijfers scoren om genoeg punten te verzamelen voor een diploma, een papiertje. En laten we eerlijk zijn: dat motiveert niet écht.

Maar het kan anders. En gelukkig zien we daar steeds meer voorbeelden van. Opleidingen waar studenten geen one-size-fits-all opdrachten krijgen, maar zelf kunnen beslissen hoe ze voldoen aan de doelen van het vak of curriculum (autonomie, zie bijvoorbeeld het project Hack Your Education op Hogeschool Leiden). Leertrajecten waarin niet cijfers, maar persoonlijk ontwikkeling centraal staat (meesterschap, zie bijvoorbeeld het initiatief Breekjaar). En onderwijsinstellingen die fictieve, schoolse opdrachten inruilen voor echte vraagstukken van echte opdrachtgevers (zingeving, zie bijvoorbeeld de minor Exploring Leadership van de Haagse Hogeschool).

Begrijp me niet verkeerd: ik wil geen kruistocht ontketenen tegen extrinsieke motivators. Er zit namelijk waarde in methodes die op extrinsieke wijze studenten motiveren. In het onderwijs is de balans op dit moment echter zoek. Cijfers, studiepunten en al die andere extrinsieke motivators vieren hoogtij, waardoor het aan de voorwaarden ontbreekt om intrinsiek gemotiveerd te raken.

Kortom, laten we ons wat meer bezighouden met het spel en minder met de knikkers.

Wil je doorpraten over het onderwerp van dit artikel? Kom naar de Dock20 MeetUp op woensdag 15 maart 2017. Meld je hier aan! 

Contact ▸ Chris Jan Geugies

Spelen met stilte

Oei, stilte

Stilte is ongemakkelijk. Wanneer het in een groep of gesprek stil blijft, duurt het meestal niet langer dan 4 seconden voordat iemand begint te praten. En soms voel je dan een zucht van verlichting door de ruimte gaan: “Gelukkig, iemand zegt iets.”

Maar wat als we stilte niet zien als iets dat vermeden moet worden, maar als iets waardevols dat we bewust kunnen opzoeken. Want alleen wanneer het stil is, kan je naar binnengaan en dieper nadenken, zonder dat iemand jouw gedachtengang verstoord.

Bewust de stilte uitnodigen dus. En precies dat deden we onlangs bij het team DISC van Aeres Hogeschool. Zo gingen we te werk…

Het is augustus 2022. Het team DISC van Aeres Hogeschool staat aan de start van een nieuw collegejaar. Volgende week komen de studenten weer naar school. 

Onder begeleiding van Dock20 heeft het team een tweedaagse op een mooie buitenlocatie. De bedoeling: met elkaar een vliegende start van het schooljaar maken. 

Maar wat als we stilte niet zien als iets dat vermeden moet worden, maar als iets waardevols dat we bewust kunnen opzoeken.

De werkvorm

Eén van de onderdelen van de tweedaagse is dat we deelnemers uitnodigen een persoonlijke leervraag voor het komende jaar te formuleren: iets waarin je je wilt ontwikkelen omdat het echt belangrijk voor je is.

Een rake leervraag formuleren is niet makkelijk. Zonder begeleiding blijven leervragen vaak aan de oppervlakkige kant. Dan krijg je iets als: “Hoe kan ik nieuwe inspiratie opdoen?” of “Hoe kan ik beter lesgeven?”. Je kunt mensen helpen aan die oppervlakte te ontsnappen door te spelen met stilte. We hanteerden deze stappen:

  1. Laat deelnemers duo’s vormen. Vraag hen om ergens in de ruimte tegenover elkaar te zitten (zonder dat er een tafel tussen staat).
  2. Geef een startvraag mee. In ons geval was dit: Als je vooruitkijkt naar het aankomende jaar, wat wil je dan leren of jezelf in uitdagen?
  3. Persoon A start door deze vraag aan persoon B te stellen. Persoon B antwoord niet direct maar is eerst twintig seconden stil. Na twintig seconden kan persoon B antwoord geven, zo lang of kort als hij/zij wil. 
  4. Bij elke vervolgvraag die wordt gesteld door persoon A, is persoon B steeds eerst stil. 
  5. Na 10-15 minuten wissel je van rol.
  6. Tot slot vraag je of beide personen hun persoonlijke leervraag willen opschrijven (en eventueel delen met de groep).

Spelen met stilte dus. Tijdens de tweedaagse gaven deelnemers aan dat de stilte aanvankelijk raar voelde, maar dat het gaandeweg normaal werd. Het hielp hen om verder te kijken dan hun eerste mening of idee. En dat zag je terug in de persoonlijke leervragen die werden gedeeld. Die waren verre van oppervlakkig, maar specifiek, kwetsbaar en vooral echt.

Andere toepassingen

Wij hebben stilte in deze werkvorm gebruikt om tot een persoonlijke leervraag te komen. Maar er zijn natuurlijk tal van andere mogelijkheden om de kracht van stilte te gebruiken.

  • Begin met een andere startvraag. Bijvoorbeeld: “Wat weet je al van dit onderwerp”, als je voorkennis wilt activeren. Of: “Wat herinner je volgende week nog het college van vandaag”, om studenten te helpen reflecteren.
  • Stel je plenair een vraag aan je studenten? Vraag hen dan eerst 10 seconden stil te zijn voordat zij antwoord kunnen geven. Op die manier geef je studenten expliciet de ruimte om na te denken. Dat werkt voor iedereen en in het bijzonder voor introverte studenten.

De Speeltweedaagse

Duik met ons in een wereld vol magie, spel en ontdekking. Een wereld vol rijke ontmoetingen met onbevangen medespelers waarbij  je jezelf op het spel mag zetten. We nodigen je uit om binnen je grenzen buiten je comfortzone te stappen.

Tijdens de Speeltweedaagse onderzoeken we wat de bevrijdende krachten zijn van spellen (games), spelen (play) en de speelse geest (playful mind), om van daaruit onze onderwijswereld rijker te maken.

Leeruitkomsten

  • Je hebt ontdekt en ervaren hoe je speelruimte kunt maken in jezelf, in je onderwijs en daarbuiten,
  • Je hebt ervaren waar spelen spannend kan zijn en waar het plezier oplevert,
  • Je hebt concrete ideeën over hoe je vanuit een speelse mindset jouw onderwijs rijker maakt

Voor wie?

De speeltweedaagse is niet voor iedereen. Het is voor hen die geloven dat spelen en leren hand in hand gaan. Voor hen die zichzelf daarbij op het spel durven te zetten en bereid zijn te onderzoeken wat je daar tegen komt. Mensen met een hart voor leren: docenten, juffen en meesters, trainers en facilitatoren, onderwijskundigen en opleidingsdirectrices

Kosten

Open inschrijving: €950,- (inclusief overnachting en maaltijden, exclusief BTW).

Voertaal

Nederlands

Interesse?

Vanwege het persoonlijke karakter van de training, hebben we graag een kort voorgesprek zodat we je meer kunnen vertellen over de aard van de Speeltweedaagse. Dat kan met Diederik (diederik@dock20.org | 06-28533481) of Paul (kupper.p@hsleiden.nl | 06 – 39191880).

De Speeltweedaagse

Duik met ons in een wereld vol magie, spel en ontdekking. Een wereld vol rijke ontmoetingen met onbevangen medespelers waarbij  je jezelf op het spel mag zetten. We nodigen je uit om binnen je grenzen buiten je comfortzone te stappen.

Tijdens de Speeltweedaagse onderzoeken we wat de bevrijdende krachten zijn van spellen (games), spelen (play) en de speelse geest (playful mind), om van daaruit onze onderwijswereld rijker te maken.

Leeruitkomsten

  • Je hebt ontdekt en ervaren hoe je speelruimte kunt maken in jezelf, in je onderwijs en daarbuiten,
  • Je hebt ervaren waar spelen spannend kan zijn en waar het plezier oplevert,
  • Je hebt concrete ideeën over hoe je vanuit een speelse mindset jouw onderwijs rijker maakt

Voor wie?

De speeltweedaagse is niet voor iedereen. Het is voor hen die geloven dat spelen en leren hand in hand gaan. Voor hen die zichzelf daarbij op het spel durven te zetten en bereid zijn te onderzoeken wat je daar tegen komt. Mensen met een hart voor leren: docenten, juffen en meesters, trainers en facilitatoren, onderwijskundigen en opleidingsdirectrices

Kosten

Open inschrijving: €950,- (inclusief overnachting en maaltijden, exclusief BTW).

Voertaal

Nederlands

Interesse?

Vanwege het persoonlijke karakter van de training, hebben we graag een kort voorgesprek zodat we je meer kunnen vertellen over de aard van de Speeltweedaagse. Dat kan met Diederik (diederik@dock20.org | 06-28533481) of Paul (kupper.p@hsleiden.nl | 06 – 39191880).

Verdieping op Vrijdag

In het komende collegejaar creëren we een nieuwe plek waar jij je kunt voeden, verwonderen en opladen. We noemen dat: Verdieping op Vrijdag.

Tijdens een vijftal meet-ups (4 online en 1 op locatie) op de vrijdagmiddag verbinden we jou aan andere bevlogen docenten in het onderwijs. Samen verdiepen we de modellen uit ons boek Your Ideal Classroom en onderzoeken we hoe deze jouw onderwijspraktijk concreet kunnen verrijken. 

Voor elke meet-up delen we een kennisclip én verdiepingsvideo die we onlangs hebben opgenomen in de studio.

Data

  • Meet-up 1 | vrijdag 7 oktober | 13.00 – 15.00 uur | Four Fold Practice | (online)
  • Meet-up 2 | vrijdag 16 december | 13.00 – 15.00 uur | Double loop model (online) 
  • Meet-up 3 | vrijdag 10 februari 2023 | 13.00 – 15.00 uur | Leerbogen (online) 
  • Meet-up 4 | vrijdag 31 maart 2023 | 13.00 – 15.00 uur | Set – Hold – Land (online) 
  • Meet-up 5 | vrijdag 12 mei 2023 | 13.00 – 15.00 uur | Community ontmoeting (op locatie!) 

Kosten

€ 70,- voor online | €100 voor de fysieke bijeenkomst op 12 mei 
€300 voor hele reeks.
Bedragen zijn exclusief BTW

Inschrijven